HABERLER & DUYURULAR
MÜLTECİ HAKLARI MERKEZİ İSTATİSTİK ÇALIŞMA RAPORU
Çalışma kapsamı ve yöntemi: Bu rapor, 2019-2020 yıllarında, Adli Yardım Merkezi Göç ve İltica Listesi ile CMK Yabancılar Listesi üzerinden yapılan görevlendirme dosyalarının, Adli Yardım Divanı üyesi, Merkezimiz divanı ve üyesi, 10 kişilik bir ekiple incelenmesi neticesinde hazırlanmıştır. Aşağıdaki genel kriterler esas alınarak, her bir kriter kendi içinde sınıflandırmalara ayrılmış; incelenen dosyalar, bu kriterler ve alt sınıflandırmalara göre verileştirilmiştir.
A. ADLİ YARDIM MERKEZİ GÖÇ VE LİSTESİ
KRİTERLER VE RAKAMSAL VERİLER:
1-KAYITLI AVUKAT SAYILARI:
Adli Yardım Merkezinde kayıtlı avukat sayısı:4170
Göç ve İltica Listesine kayıtlı avukat sayısı:136
(2019 ve 2020 yılında toplam 3 eğitimde yaklaşık 1280 kişiye eğitim verilmiş ancak önceki yıllarla birlikte, Göç ve İltica Listesinde görev alan avukat sayısı, ancak 136 olabilmiştir. )
2- İNCELENEN TOPLAM DOSYA SAYISI: 218
3- YILLARA GÖRE GÖREVLENDİRME SAYISI:
2019 yılı adli yardım görevlendirme sayısı: 3011
2019 yılı göç ve iltica listesi görevlendirme sayısı: 126
2020 yılı adli yardım görevlendirme sayısı:2571
2020 yılı göç ve iltica listesi görevlendirme sayısı: 89
(2018 yılına ait 3 dosya, sehven incelenen dosyalar arasında karışmıştır.)
4-GÖREVLENDİRME NİTELİĞİ:
İvedi görevlendirme: 71
Normal görevlendirme:147
5-BAŞVURUNUN KİM TARAFINDAN YAPILDIĞI:
Bireysel: 172
İhbar: 46
6-BAŞVURUCUNUN CİNSİYETİ:
Kadın: 148
Erkek:76
Çocuk:10 (Refakatsiz çocuk olarak bilinen)
Diğer:1(Bilinen)
(Bu başlık altındaki sayıların toplamının, incelenen dosya sayısından fazla olması, bazı dosyalarda tek bir başvurucu olmaması, aile şeklindeki başvuru veya ihbar yapılması nedeniyledir. Çoklu başvurularda her birey açısından cinsiyet rakamı, ayrıca tespit edilerek çalışmaya işlenmiştir.)
7-ATAMA YAPILAN KİŞİNİN UYRUĞU:
Suriye: 100
Irak: 52
Afganistan 33
Diğer : 33 (İran, Azerbaycan, Fas, Tunus, Yemen, Kırgızistan, Kazakistan, Gürcistan, Kongo)
8-BAŞVURUCU/ATAMA YAPILAN YAŞ ARALIĞI:
0-18 yaş arası:43
19-30 yaş arası:79
31-50 yaş arası:95
51 yaş ve üzeri:17
Yaş bilgisi bulunmayan:10
(Bu kriter altında, yaş bilgisi bulunmayanlar, ihbar sonucu görevlendirme yapılan ilgiliye ulaşılamaması veya görevlendirme tarihinde ilgilinin sınırdışı edilmiş olması nedeniyle, yaş bilgisine ulaşılamamıştır.)
9-BAŞVURU KONUSU:
Sınırdışı kararı iptal davası: 49
İdari gözetime itiraz: 19
Uluslararası Koruma başvurularına ilişkin davalar: 6
Özel Hukuk: 138
(Özel hukuk başlığı altında ağırlıklı olarak boşanma davaları bulunmaktadır. Çocuk koruma tedbirleri, vasi atanması talepleri, işçilik alacağı, kayyum atanması, Göç İdaresi nezdinde bireysel başvuru, nüfus kaydı düzeltilmesi ve tahdit kodu kaldırılması talepleri de özel hukuk başlığı altında değerlendirilmiştir.)
10-SONUÇLANMA SÜRESİ:
0-12 Ay:66
13 Ay ve üzeri: 77
Bilgi bulunmayan dosyalar: 75
(Bilgi bulunmayan dosya sayısının fazlalığının nedeni, Adli Yardım Yönergesinde sonuç bildirme zorunluluğu bulunmamasıdır.)
11-DAHA ÖNCE BAŞVURUP BAŞVURMADIĞI:
Başvurusu olan: 8
Başvurusu olmayan:205
Bilgi bulunmayan:5
12-GÖÇ İDARESİ NEZDİNDE KAYDI OLUP OLMADIĞI:
Kaydı olan: 196
Kaydı bulunmayan: 20
Bilgi bulunmayan:2
(Bu kriter altındaki rakamın toplam dosya sayısından fazla olması nedeni, çoklu başvurular veya ailenin kaydı olmasına rağmen, yeni doğan çocukla ilgili başvurular nedeniyledir.)
13-TÜRKİYE’DE AİLESİNİN OLUP OLMADIĞI:
Ailesi olan: 185
Ailesi olmayan:22
Bilgi bulunmayan:11
B. CMK YABANCILAR LİSTESİ
KRİTERLER VE RAKAMSAL VERİLER:
1-KAYITLI AVUKAT SAYILARI:
CMK Merkezinde kayıtlı avukat sayısı:6.291
CMK Yabancılar Listesine kayıtlı avukat sayısı:1.494
CMK Yabancı Çocuk Listesine kayıtlı avukat sayısı:1.239
2- İNCELENEN TOPLAM DOSYA SAYISI: 3.949
3- YILLARA GÖRE GÖREVLENDİRME SAYISI:
- yılı CMK toplam görevlendirme sayısı: 41.363 hazırlık 21.793 Mahkeme aşaması olmak üzere, toplam 63.156
- yılı CMK Yabancılar Listesi görevlendirme sayısı: 2.363
2020 yılı CMK toplam görevlendirme sayısı: 36.169 hazırlık 22.371 Mahkeme aşaması olmak üzere, toplam 58.540
- yılı CMK Yabancılar Listesi görevlendirme sayısı: 1.546
(2019 ve 2020 yılları toplamı farkı 40 dosya, veriler arasına karışan 2018, 2017, 2016, 2015 ve 2014 yıllarına aittir. )
4-ATAMA YAPILAN YAŞ ARALIĞI:
0-18 yaş arası:1.607
19-30 yaş arası:1.461
31-50 yaş arası: 793
51 yaş ve üzeri:88
Yaş bilgisi bulunmayan: ---
5-ATAMA YAPILAN KİŞİNİN UYRUĞU:
Suriye: 1.423
Irak: 821
Afganistan : 666
İran: 142
Gürcistan: 137
Diğer: 572 (Senegal, Çin, Özbekistan, Kırgızistan, Rusya, Somali, Ukrayna, Pakistan, Türkmenistan, Bulgaristan, Libya, Suudi Arabistan, Moğolistan, Jamaika, İsrail, İspanya, Ürdün, İsveç, İskoçya, Hollanda, Tunus, Gambiya, Kongo, Birleşik Krallık, Endonezya, Kosova, Dubai, Cibuti, Etiyopya, Ermenistan, Filistin, Mısır, Moldova, Abhazya, ABD, Yemen, Lübnan, Fas, Kolombiya, Tacikistan)
Bilinmeyen: 171 (Kayıtlardan tespit edilememiştir)
6-ATAMA YAPILAN KİŞİNİN CİNSİYETİ:
Kadın: 846
Erkek:2914
Diğer: (Bilinen) -----
Tespit edilemeyen: 86
Sehven kayıtlar: 63 (Türk vatandaşı olanlar listeye yazılmıştır.)
(2014-2018 yıllarına ait 40 adet kayıt, dikkate alınmamıştır.)
7-MAĞDUR/ŞİKAYETÇİ : TOPLAM 1.172
2019 Yılı: 680
2020 Yılı:488
8-ŞÜPHELİ/SANIK: TOPLAM 2.777
2019 Yılı: 1.682
2020 Yılı:1.058
(7. ve 8. Kriterlerin toplam dosya sayısından eksik olmasının nedeni, yukarıda belirtilen 40 adet 2014-2018 yıllarına ait, sehven yapılan kayıtlardır.)
9-GÖREVLENDİRMELERİN HANGİ AŞAMADA YAPILDIĞI:
KOLLUK: 2.310
SAVCILIK: 355
SORGU HAKİMLİĞİ:212
MAHKEME:1.072
10-SUÇ TİPLERİ:
*Cinsel istismar: 799
*Uyuşturucu madde ticareti/satma: 765
*Yaralama (basit-taksirle-nitelikli): 618
*Hırsızlık:514
*Yağma:154
*Yasadışı örgüt üyesi olmak: 113
*6284 Sayılı Kanuna muhalefet:82
*Hürriyeti tahdit/alıkoyma: 67
*İnsan ticareti: 72
*Göçmen kaçakçılığı: 63
*Kasten öldürme/öldürmeye teşebbüs: 60
*Kaçakçılığın men ve takibine dair kanuna muhalefet: 54
*Sahtecilik:45
*Anayasal düzene karşı suçlar: 44
*Dolandırıcılık: 41
*Dilencilik:38
*Tehdit: 37
*Mala zarar verme: 20
*Diğer: 50
DEĞERLENDİRMELER:
A-GÖÇ VE İLTİCA LİSTESİ ÜZERİNDEN YAPILAN GÖREVLENDİRMELER YÖNÜNDEN:
Ülkemizin yabancı yoğun nüfuslu şehirlerinden olan Ankara’da, Türkiye İstatistik Kurumunun 04.02.2021 tarihli rapor uyarınca, Yabancı uyruklu nüfus kapsamında; referans tarihinde geçerli ikamet veya çalışma iznine sahip kişiler, uluslararası koruma kimlik belgesi gibi ikamet izni yerine geçen kimlik belgesi olan ve referans tarihinde geçerli adres beyanı olan kişiler ve izinle Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkmış referans tarihinde geçerli adres beyanı olan mavi kart hamili kişilerin dahil olduğu ancak kurs, turizm, bilimsel araştırma vb. nedenlerle 3 aydan kısa süreli vize veya ikamet iznine sahip yabancılar ile geçici koruma statüsüyle ülkede bulunan Suriyelilerin nüfusa dâhil olmadığı sayı 156.536’dır.
Diğer yandan Göç idaresi Genel Müdürlüğünün 24.03.2021 tarihli rakamlarına göre, Ankara’da kayıtlı geçici koruma altındaki Suriyeli nüfus 100.793’tür.
Kaldı ki, herhangi bir başvuru imkanı bulamayan, kayıtlı olmayan yani ülkede yasal kalış koşullarını sağlamamış ancak fiilen Ankara’da yaşayan sayısının tespitinin mümkün olmadığı bir yabancı nüfus olduğu da, aşikardır.
Şu halde, yukarıda belirtilen görevlendirme sayısı toplamının 218 olduğu; Adli Yardım Merkezince esasen başvuru yapan mülteci, sığınmacı ve geçici koruma altındaki kişilere kapsamlı konularda ve olabildiğince yardımcı olunduğu; görevlendirmelerin, yönergenin elverdiği en geniş yorumla yapıldığı nazara alındığında, Ankara’da bulunan ve kayıtlı olması nedeniyle tespit edilebilen toplam 256.629 mülteci, sığınmacı ve geçici koruma altındaki kişilerin özel olarak alınan hukuki hizmetler dahi nazara alınsa, adli yardım sistemine ve adalete erişimlerinin yok denecek kadar az olduğu tespit edilmiştir.
B-CMK YABANCILAR LİSTESİ ÜZERİNDEN YAPILAN GÖREVLENDİRMELER YÖNÜNDEN:
Yukarıda belirtilen sayılardan da anlaşılacağı üzere, toplam görevlendirme sayıları içinde, yabancılar için yapılan görevlendirmelerin, basında ve sosyal medyada gösterilmek istenildiği kadar yüksek olmadığı dikkati çekmektedir.
Suç tipleri göz önüne alındığında, cinsel istismar suçunun ilk sırada gelmesinin, mağdurların yaşları da değerlendirildiğinde, erken yaşta evlilik yapılması nedeninin ağır bastığı; bazı uyruk sahiplerinin belirli bir suç isnadına daha fazla maruz kaldıkları değerlendirilmiştir. Ancak raporun bir istatistik çalışması olması ve hukuki değerlendirmelerin dışında kalması nedeniyle, sosyolojik ve nomadolojik sebep-sonuç ilişkileri değerlendirmelerinin, bu alanda çalışan yetkin isimlere bırakılması gerekmektedir.
ÖNERİLER:
1-Baromuzun sahada çalışan sivil toplum kuruluşları ile daha aktif bir şekilde işbirliği yapması;
2- Bu işbirliği karşılığında, görevlendirme yükünün artması nedeniyle, TBB-BMMYK Adli Yardım Ortak Projesinin uygulamaya geçirilerek, dava ve kurumlar nezdindeki başvuruların bu proje kapsamında değerlendirilmesi;
3-Baromuzca adalete erişim esas başlığı altında, başvuru nöbet ücretleri, başvuru anında hazır bulunacak görevli tercüman ücretleri, sivil toplum kuruluşları, kamu kurumları ve belediyeler ile koordineli bir şekilde, hedef mülteci, sığınmacı ve geçici koruma sahiplerine eğitimler organize edilmesi ve eğitici ücretlerinin ödenmesi konulu proje başvurularına devam edilmesi;
4-Yabancı suçluluğuna yönelik, basın, sivil toplum kuruluşları, belediyeler ve gerekirse Adalet Bakanlığı ile, kamuoyunda bu hususta oluşan bilgi kirliliğinin önlenmesi için, bilgilendirme çalışmaları yapılması önerilebilir.
Bu çalışmada emeği geçen hem Adli Yardım Merkezi hem Mülteci Hakları Merkezi Başkan yardımcımız Atilla BULUT, Mülteci Hakları Merkezi başkan yardımcılarımız Aysel YILDIZ ve Kumsal ÇİFTÇİ, Saymanımız Remziye EMİR, Merkezimiz üyeleri S.Onur GELBAL, Selen VARGÜN, Hülya ŞAHİN, Denis TERESHENKO ve Hazal SERDAR’a teşekkür ederiz. 02.04.2021
Ankara Barosu Mülteci Hakları Merkezi adına
Başkan Av. Ebru BEŞE
MÜLTECI HAKLARI MERKEZI 2018-2019 YILI FAALIYET RAPORU
Merkezimiz, ihtiyaç sahibi mülteciler ve yabancıların Anayasa, milletlerarası sözleşmeler, kanunlar ve ilgili diğer mevzuat ile belirlenmiş temel hak ve özgürlükler kapsamında hızlı ve etkin hukuki yardıma kavuşmalarına yardımcı olmak amacı ile kurulmuş olup kurulmuş olduğu 2015 yılından bu yana alanda görev yapan meslektaşlara kurultay, çalıştay, seminer, eğitim vb. etkinliklerle donanım kazandırılması; sertifika eğitimleri ile mevcut Göç İltica Listesinde gönüllü görev yapan meslektaş sayısının amaca uygun bir şekilde artırılarak kapasitenin geliştirilmesi; görev yapan meslektaşların görev sırasında yaşadıkları mesleki sorunlara çözüm getirilmesi amacı ile gerektiğinde ilgili kamu kurum ve kuruluşları ve demokratik kitle örgütleri ile işbirliği içinde çalışılması prensipleri ile faaliyet göstermektedir.
Bugün hali hazırda 121 meslektaşın gönüllü olduğu Göç ve İltica listesi adli yardım kapsamında sadece mülteci ve sığınmacılara değil; tüm yabancı uyruklu kişilere adalete etkin erişim imkanı sağlamaktadır.
Baromuz bünyesinde bulunan başta Adli Yardım Merkezi, Gelincik Merkezi ve Çocuk Hakları Merkezi ile sağladığımız işbirliği neticesinde erişim sağladığımız mültecilerin sayısında da artışlar olmuş, böylelikle daha fazla hak kayıplarının ve hukuki ihlallerin önüne geçilmesi sağlanmıştır.Adli yardım hizmetini verirken sadece uluslararası koruma ve geçici koruma ihlalleri ile sınırlı kalmayan boşanma, velayet, vesayet, yaş değişikliği, isim değişikliği, işçi alacağı, icra takibi vs. gibi geniş bir alanda hizmet sağlanmaktadır. Bu bağlamda özellikle şiddet mağduru kadın ve çocukların durumu ayrı bir hassasiyetle değerlendirilmiş ve alanda çalışan avukatların meslek içi eğitimine önem verilmiştir.
Merkez üyelerinin, yabancılar ve uluslararası koruma hukuku alanında teorik ve pratik bilgi sahibi olmaları amacıyla daha önceki yıllarda da yapılmasına özen gösterilen kapasite geliştirme eğitimlerine devam edilmiştir.
12 Aralık 2018 tarihinde TBMM İnsan Hakları Beyannamesi 70. Yılı Kapsamında Mülteciler Göçmenler ve Uyum Politikaları konulu sempozyuma 15 üyemiz ile katılım gösterilmiştir. Yapılan sempozyumda, izlenen devlet politikaları üzerinden güncel bilgiler verilmiş; mültecilerin ve geçici koruma altındakilerin uyum sürecine ilişkin kurul üyelerinin bilgi sahibi olması amaçlanmıştır.
16 Aralık 2018 tarihinde Mülteci Hakları Merkezi’nin Mülteci-Der Göç ve Mülteci Hukuku Alanında Stratejik Davalama Yaklaşımı ve Avrupa’dan Tecrübeler konulu Çalıştaya merkez sorumlu yönetim kurulu üyemiz Av. Güzin Tanyeri ve merkez başkanımız Av. Sadık Onur Gelbal katılmıştır. AB ülkelerinde çalışan avukatların tecrübelerinin ele alındığı çalıştayda, Türkiye’de 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu çerçevesinde yürütülen idari uygulamalar, mevzuatta yer verilmiş olan hukuki kavramlarla ilgili stratejik davalama yaklaşımına konu olabilecek meseleler konusunda fikir alışverişi yapıldı.
27-28 Aralık 2018 tarihli Adalet Bakanlığı’nın Belek/Antalya’daki Mültecilerin Medeni Hukuk Kapsamında Adalete Erişimi adlı Çalıştaya Merkez Başkan Yardımcısı Av. Hüseyin Çıvkın, Merkez Saymanı Av. Tutku Kurt Baykurt, üyemiz Av. Eray Toprak katılmıştır.
Kaos GL Derneği tarafından BMMYK ile yürütülen “Türkiye’ deki LGBTİ Mültecilerin İnsan Haklarının Geliştirilmesi Projesi” kapsamında 27.12.2018 tarihinde İzmir’ de Mülteci Hakları alanında çalışan aktivist ve sivil toplum örgütleri ile planlanan istişare toplantısına Ankara Barosu Mülteci Hakları Merkezinden Av. Eda OK katılmıştır.
21.Yüzyıl Türkiye Enstitüsü’nün 12 ocak 2019 tarihinde düzenlenen “Suriyeli Mülteciler ve Türkiye’ye etkileri konulu çalıştaya merkez üyemiz Av. Vedat KILIÇ katılmıştır.
Dünya Evimiz Derneği’nin düzenlendiği Türkiye’de Mülteciler ve Toplumsal Kabul Çalıştay’ına merkez sorumlu yönetim kurulu üyemiz Av. Güzin Tanyeri, Merkez Başkan Yardımcısı Av. Hüseyin Çıvkın , merkez üyelerimizden Av. Mehrali Hallili ve Av. Züleyha Bozbıyık katılmıştır.
2-3 Şubat 2019 tarihinde mülteci hukuku sertifika program düzenlenmiştir. Eğitime 160 meslektaşımız katılarak sertifika almaya hak kazanmıştır.
27-28 Nisan 2019 tarihlerinde BMMYK ile ortak olarak düzenlemiş olduğumuz merkez içi eğitime 70 meslektaşımız katılmıştır.
11-12 Mayıs 2019 tarihinde mülteci hukuku sertifika program düzenlenmiştir. Eğitime 250 meslektaşımız katılarak sertifika almaya hak kazanmıştır.
29 Haziran 2019 tarihinde İzmir Barosu’nun düzenlemiş olduğu Avukatların Gözünden Geri Gönderme Merkezleri ve İdari Gözetim Alanları Çalıştay’ına merkez başkanımız Av. Sadık Onur Gelbal ve merkez üyelerimizden Av. Kamil Tağıyev katılmıştır.
20-21 Temmuz 2019 tarihinde Mülteci hakları Derneği tarafından İstanbul’da düzenlenen ‘Avukatlar için mülteci hukuku’ seminerine merkezimizi temsilen MHM Başkan Yardımcısı Av. Ebru BEŞE ve merkez üyemiz Av. Melike OLGUN katılım göstermiştir.
24-25-26 Temmuz 2019 tarihlerinde TBB tarafından Ankara’da düzenlenen Ulusal İltica Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi kapsamında düzenlenen etkinliğe merkez başkan yardımcısı Av. Hüseyin ÇIVKIN katılmıştır.
19.10.2019 tarihinde merkezimiz ile Mülteci Hakları Derneği işbirliği ile ‘6458 sayılı Kanun Çerçevesinde Sınırdışı ve İdari Gözetim Prosedürleri’ konulu bir merkez içi eğitim düzenlenmiştir. Eğitime 30 merkez üyesi katılmıştır.
25.10.2019 tarihinde Uluslararası Çocuk Merkezi tarafından düzenlenen etkinliğe merkez üyesi Av. Serol KARADUMAN katılmıştır.
31.10.2019 tarihinde Ankara Barosu Toplumsal Davalar ve Bilimsel Araştırmalar Merkezi tarafından düzenlenen toplumsal olay-toplumsal dava raporlama eğitimine merkez başkan yardımcıları Av. Tutku Kurt BAYYURT ve Av. Ebru BEŞE katılım göstermiştir.
29-30 Kasım 2019 tarihinde Merkezimiz ile UNFPA ve Kırmızı Şemsiye Derneği işbirliği ile ‘Kilit Mülteci Grupların Adalete Erişimi’ konulu merkez içi eğitim düzenlenmiştir. Eğitime 40 merkez üyesi katılım göstermiştir.
08.12. 2019 tarihinde Dünya Evimiz Derneği’nin daveti üzerine kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında merkez üyesi Av. Selen VARGÜN mülteci kadınlara, kadına yönelik şiddetle mücadele konusunda hukuki eğitim vermiştir.
13.12.2019 tarihinde Roul Wallenberg Enstitüsü tarafından düzenlenen İnsan Hakları İhlalleri İzleme ve Raporlama Eğitimi’ne merkez üyelerimiz Av. Sehend Azertürk ve Av. Berna HÜSEYİNOĞLU katılım göstermiştir.
19.12.2019 tarihinde İstanbul’da düzenlenen Kilit Mülteci Gruplar, Gereksinimler ve karşılaşılan sorunlar konulu çalıştaya merkez başkanı Av. Onur GELBAL katılmıştır.
23.12.2019 tarihinde Adalet Bakanlığı tarafından düzenlenen Mültecilerin Adalete Erişimi Projesi’nin kapanış toplantısına Merkez Genel Sekreteri Ekin Dilara COŞKUN, Merkez Başkan Yardımcıları Av. H. Burak SUYOLCU ve Av. Kumsal ÇİFTÇİ katılım göstermişlerdir.
Merkezimiz, Türkiye’de ilk olmak üzere avukatlar için mülteci hukuku rehberi hazırlamıştır. Rehber basım aşamasındadır.
Türkiye’de eğitim gören mülteci çocukların, eğitime uyumu, başarı durumları gibi tespitlerin yapılması amacıyla okul ziyaretleri planlayan merkezimiz baromuz kanalıyla ilgili kamu kurumlarıyla yazışmalar yapmıştır. Ziyaretler için gidilecek okullar tespit edilmiş olup, bürokratik işlemlerin neticeye ulaşması halinde okul ziyaretleri gerçekleştirilecektir.
Tüm faaliyet dönemi içerisinde gerek şehiriçi gerekse şehir dışında yapılmış olan hiçbir eğitim ve sertifika programında ve davetlere icabette Baro bütçesinden herhangi bir harcama yapılmamış olup sivil toplum alanındaki diyaloglar ve demokratik kitle örgütlerinin desteği ile çalışmalarımızı yürütmüş bulunmaktayız.
Merkezimiz, kuruluş amacı doğrultusunda, ülkelerini toplu halde veya bireysel olarak terk etmek zorunda kalmış yabancıların salt insan olmaları sebebiyle sahip oldukları, yaşama, barınma, sağlık, eğitim, adalete erişim haklarının korunması için çalışmalarda bulunmaya devam edecektir. Sayın başkanlığınızın katkı ve destekleri ile devlet ve kamuoyunda gerekli bilincin oluşması amacıyla Göç İdaresi Genel Müdürlüğü başta olmak üzere, kamu kurumları ve sivil toplum örgütleri ile resmi temaslarda bulunmak, işbirliği içinde eğitim çalışmaları, saha incelemeleri yapmak kurulun hedefleri arasındadır. Avukatların bu alandaki görevlerini yerine getirirken yaşadıkları sorunları ve tanık oldukları hak ihlallerini ortadan kaldırmak ve meslektaşların sahada kurallara ve uygulamaya hakim bir şekilde görev almalarını sağlamak için eğitimler verilmesi için de Ankara Barosu’nun da desteği ile ilgili kurumlarla görüşmelerimiz ve mücadelemiz devam edecektir. 13.01.2019
Ankara Barosu Mülteci Hakları Merkezi
Başkanı Genel Sekreter
Av. S. Onur GELBAL Av. Ekin Dilara COŞKUN
YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU´NDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
24 Aralık 2019 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren, Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun[1] ile 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun (YUKK) bazı maddelerinde esaslı değişiklikler yapılmıştır.
Söz konusu değişiklikler, Türkiye’de bulunan yabancıların, özellikle sığınmacılar ve mültecilerin hukuki durumunu yakından ilgilendirmektedir. Bu nedenle Ankara Barosu Mülteci Hakları Merkezi olarak söz konusu değişikliklere ilişkin görüş, düşünce ve kaygılarımızı kamuoyu ile paylaşmak istedik.
Bu değişiklikler neden ile yabancıların, özellikle mültecilerin hukuki durumu hem olumsuz hem olumlu yönde etkilenmektedir.
Yapılan değişikliğe göre YUKK madde 53/3-birinci cümlede yer alan on beş günlük itiraz süresi, yedi güne indirilmiştir. Söz konusu değişiklikten önce, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı / mülteci veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde idare mahkemesine başvurabilirdi. Son değişiklikten sonra sınır dışı etme kararına karşı yedi gün içinde idare mahkemesine başvurma şartı getirilmiştir. Uygulamada yaşanan sıkıntılar ve Geri Gönderme Merkezlerinde (GGM) tutulan mültecilerin hukuki desteğe erişimdeki fiili zorluklar ve engeller göz önünde bulundurulduğunda, son değişiklikler yeni ihlalleri beraberinde getirecektir. Sınır dışı edilmek istenen mültecinin nerde tutulduğunu tespit etmek bazen günlerce sürebilmektedir. Kaldı ki sınır dışı etme kararına karşı kapsamlı itiraz layihası yazmak için yedi günlük süre yeterli olmadığı durumlar olacaktır. Mülteci hukukun doğası gereği, itiraz layihası yazmadan önce avukatın mülteci ile görüşüp, ülkesinden kaçış nedenini kapsamlı olarak öğrenmesi gerekmektedir. Ayrıca menşe ülkesinde mültecinin aleyhine açılmış olan bir soruşturma veya dava var ise bu evrakın Türkiye’ye getirilmesi isteyebilir ki, söz konusu evrakın Türkiye’ye getirilmesi bazen birkaç gün sürebilir. Bununla birlikte, menşe ülke bilgisi toplamak ve toplanmış olan menşe ülke bilgisini somut vakıaya uygulamak ayrıntılı bir çalışmayı gerektirmektedir. Oysaki yedi günlük süre, bu işlemleri ve araştırmaları yapmaya yetmeyebilir. Hele birde yabancı/mülteci yedi günlük sürenin sonlarına doğru avukata ulaştıysa, avukatın söz konusu işlemleri ve araştırmaları yapması daha zorlaşacaktır. Dolayısı ile hukuki desteğe erişimde ve sağlıklı kararların alınmasında ciddi sorunların yaşanması muhtemeldir.
Öte yandan YUKK madde 57’ye yeni bir fıkra eklenmek sureti ile İdari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları göç idaresi yetkililerince incelenebilecektir. Söz konusu fıkra son değişiklikle YUKK’a eklenmiş bulunuyor ve göç idaresi yetkilileri hakim veya savcı kararı olmadan idari gözetim altına alınan yabancıların elektronik ve iletişim cihazlarını inceleyebilecek.
Bilindiği üzere genel anlamda, bir suçun işlendiği öne sürülerek başlatılan soruşturma kapsamında savcı veya hakim kararı ile kişilerin elektronik ve iletişim cihazları delil elde etmek amacıyla ve ilgili yasalarda belirtilen usul dikkate alınarak bilirkişi marifeti ile incelenebilir. Fakat YUKK madde 57’ye eklenen 8. fıkraya göre, yabancıların elektronik ve iletişim cihazları, yargı mercilerince alınmış bir karar olmaksızın ve usul dikkate alınmadan, göç idaresi personeli tarafından incelenebilecektir ki, bu durum özel hayatın gizliliğini ortadan kaldırabilecek.
Diğer bir konu ise uluslararası korumaya başvuran yabancıların sigortalılık durumudur. YUKK madde 89/3-a’da yapılan değişiklikle, herhangi bir sağlık güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayan uluslararası koruma başvuru sahipleri, kayıt tarihinden itibaren bir yıl süre ile 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine tabi tutulmuştur. Yani, herhangi bir sağlık güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayan uluslararası koruma başvuru sahipleri genel anlamda bir yıl süre ile sağlık sigortasından yararlandırılacaktır.
Yıllardır başvurularının sonuçlanmasını ve en azından kendileri ile mülakat yapılmasını bekleyen yüzbinlerce başvurucusun genel sağlık sigortasını bir yıllık süre ile kısıtlamak, hem toplumla iç içe yaşayan yüzbinlerce mültecinin, hem yurttaşların genel sağlık durumunu tehlikeye atacaktır. Dolayısıyla yasada öngörüldüğü gibi altı ay içerisinde uluslararası korumaya başvuran yabancıların iltica başvuruları sonuçlanırsa, sigorta durumunun bir yıl ile sınırlandırılması makul gibi görünse de Türkiye’de yıllarca beklemek zorunda kalan yüzbinlerce mültecinin sağlık sigortasının bir yıl ile sınıflandırılması, mülteci gerçeği ile uyuşmamaktadır.
Bilindiği üzere YUKK madde 78 uyarınca “uluslararası koruma başvuruları, kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde Genel Müdürlükçe sonuçlandırılır...” Fakat uygulamada, bazı istisnalar dışında, madde 78’de öngörülen altı aylık süreye uyulmamakta ve 4-5 yıl önce uluslararası koruma başvurusunda bulunan ve kaydı alınan yüzbinlerce başvurucunun başvurusu henüz sonuçlanmamıştır. Hatta bu kişiler ile mülakat da yapılmamıştır. Dolayısı ile hukuki durumları belirsiz olan yüzbinlerce mültecinin sağlık sigortasının bir yıl ile sınıflandırılması, mülteci gerçeği ile uyuşmamaktadır.
Diğer yandan YUKK madde 89/3-a-son cümleye göre “başvurusu hakkında idarece olumsuz karar verilen yabancılar genel sağlık sigortası kapsamından çıkarılır.” Oysaki başvurusu hakkında olumsuz karar verilen yabancı, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilir. Bilindiği üzere yargı yoluna başvurulduğunda, söz konusu başvurunun sonuçlanması aylar ve bazen yıllarca sürebilir. Dolayısı ile itirazının sonuçlanmasını bekleyen yabancı, bu süre içinde ihtiyaç sahibi olsa bile sigortasız kalacaktır. Açıklanan olumsuz değişikliklerin yanında olumlu gelişmelerin olduğunu da belirtmek isteriz. Bilindiği gibi YUKK madde 53/3, 2018 tarihinde değiştirilmiş[2] ve göç idaresi 54’üncü maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında olan yabancıları, sınır dışı kararına karşı itiraz yoluna başvursa bile sınır dışı edilebiliyordu. Yani göç idaresi, idare mahkemesinin kararını beklemeden 54’üncü maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında olan yabancıları sınır dışı ediyordu. Fakat son değişiklikle YUKK madde 53/3-son cümlesinde yer alan “54 üncü maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri ile ikinci fıkrası kapsamındakiler hariç” ibaresi madde metninden çıkarıldı ve bu madde eski haline geri dönmüş oldu. Böylece, hakkında sınır dışı kararı verilen yabancı, YUKK madde 54/1-b,d ve k kapsamında olsa bile, yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilemez.
Diğer bir olumlu değişiklik ise idari gözetime alternatif yükümlülüklerin getirilmesi olmuştur. YUKK’a eklenen 57/A maddesine göre “57’nci maddenin ikinci fıkrasında sayılan yabancılara ya da idari gözetimi sonlandırılan yabancılara aşağıdaki idari gözetime alternatif yükümlülüklerden bir ya da birkaçı getirilebilir:
- Belirli adreste ikamet etme,
- Bildirimde bulunma,
- Aile temelli geri dönüş,
- Geri dönüş danışmanlığı,
- Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma,
- Teminat,
- Elektronik izleme.
Söz konusu alternatif yükümlülüklerin yasaya eklenmesi bir nebze de olsa yabancıların durumunu iyileştirecektir.
Ankara Barosu Mülteci Hakları Merkezi
[2] https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180308M1-3.htm
Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun
Ankara Siteler Bölgesi Önder Mahallesi'nde, 16 Ocak 2019 günü meydana gelen ve 5 Suriyeli işçinin hayatını kaybettiği iş yeri yangını ile ilgili açılan soruşturmanın takibi amacıyla, 21.03.2019 tarihinde, Ankara Barosu Mülteci Hakları Merkezi Başkanı Av. Onur Gelbal ve Başkan Yardımcısı Av. Ebru Beşe, olayı soruşturan Ankara Cumhuriyet Savcısı ile bir görüşme gerçekleştirmiştir. Yapılan görüşmede, soruşturmanın geldiği son aşama ile ilgili bilgi alınmış; Ankara Barosu'nun olayın yakın takipçisi olduğu, soruşturma kapsamında her türlü yasal desteğe hazır olduğu ifade edilmiştir.
MÜLTECİ HUKUKU SERTİFİKA EGİTİMİ YAPILDI
Ankara Barosu Mülteci Hakları Kurulu ve Mülteci Hakları Derneği tarafından 2 - 3 Şubat 2019 tarihleri arasında düzenlenen "Mülteci Hukuku Sertifika" eğitimi Ankara Barosu Eğitim Merkezi’nde gerçekleşti.
Açılış konuşmasını Ankara Barosu Mülteci Hakları Merkezi Başkanı Av. S. Onur Gelbal'ın yaptığı eğitime, Mülteci Hakları Merkezi’nden Av. Hilal Çelik, Av. Hayriye Kara, Av. Sehend Azertürk, Av. Gamze Ovacık, Ankara Barosu Adli Yardım Merkezi'nden Av. Atilla BULUT, Birleşmiş Milletler Yüksek Komiserliği’nden Zeynep Ayrancı Kart, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü Uzm. Yrn. Abdulsamed Korkut ve Anayasa Mahkemesi Hakimi Mustafa Arık sunumları ile destek verdiler.
Programın kapanış konuşmasını Ankara Barosu Başkanı Av. R. Erinç Sağkan yaptı.
Eğitimi büyük başarı ile tamamlayan katılımcılar, sertifikalarını Ankara Barosu Başkanı Av. R. Erinç Sağkan ve Yönetim Kurulu üyesi Av. Güzin Tanyeri'nin elinden aldılar.
